Lời Phật dạy về công ơn cha mẹ, cách báo hiếu cha mẹ

Những lời Phật dạy về công ơn cha mẹ
Những lời Phật dạy về công ơn cha mẹ

Wikichiase xin được trích dẫn những lời Phật dạy về công ơn cha mẹ hay nhất mọi thời đại. Đạo làm con phải khắc cốt ghi tâm công cha nghĩa mẹ. Bởi công cha nghĩa mẹ là vô bờ bến, không nào tả hết. Nếu đã từng nghe lời Phật dạy về công ơn cha mẹ, càng thêm thấm nhuần đạo hiếu làm con. 

Như chúng ta đã biết, hiếu đạo vốn là một đạo lý có từ ngàn đời, nó tồn tại và thăng hoa trong thế giới con người. Đối với dân tộc có hàng ngàn năm văn hiến và truyền thống đạo đức lâu đời như dân tộc Việt Nam chúng ta, thì những tấm gương hiếu đạo trong đời sống, qua nhiều thời đại là rất nhiều không thể nào tính đếm nổi. Chúng ta cùng tìm hiểu về công ơn cha mẹ theo lời của Phật và làm con thì chúng ta phải làm sao để báo đáp công ơn của cha mẹ.

Công đức của cha mẹ đối với con theo Lời Phật

Trong hệ thống giáo điển Phật đà, cả Nam truyền và Bắc truyền đều có những bài kinh, đoạn kinh nói về công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ rất là cảm động. Xin trích sau đây những lời mà chúng tôi cảm thấy tâm đắc nhất.

Trong Kinh Đại Báo Phụ Mẫu Trọng Ân, đức Phật đã nêu ra 10 công đức sâu dày của người mẹ như sau:

  1. Chín tháng cưu mang khó nhọc.
  2. Sợ hãi đau đớn khi sinh.
  3. Nuôi con cam đành cực khổ.
  4. Nuốt cay, mớm ngọt cho con.
  5. Chịu ướt, nhường ráo con nằm.
  6. Nhai cơm sú nước cho con.
  7. Vui giặt đồ dơ cho con.
  8. Thường nhớ khi con xa nhà.
  9. Có thể tạo tội vì con.
  10. Nhịn đói cho con được no.

Đây là 10 công đức của người mẹ, mà bất cứ ai trong chúng ta cũng đều đã thọ nhận, cũng đều phải chịu ơn, thế nhưng có điều là chúng ta ít khi tưởng nhớ đến sự hy sinh lớn lao và thầm lặng của người mẹ.

Trong 10 công ơn sâu dày của người mẹ mà đức Phật đã nêu ra trong Kinh Đại Báo Phụ Mẫu Trọng Ân, ngoài những điều như “Chín tháng cưu mang khó nhọc”, “Sợ hãi đau đớn khi sinh”, “Nuôi con cam đành cực khổ”, “Nuốt cay, mớm ngọt cho con” … thì đặc biệt ở điều thứ chín là “Có thể tạo tội vì con”, chúng ta nhận thấy đức Phật không đơn thuần chỉ nêu ra công ơn của người mẹ như những chi tiết khác, mà ở đó là tâm lượng vị tha quảng đại của “Bồ tát”, là sự hy sinh lớn lao vô cùng, ở đó là tình thương không ngằn mé của người mẹ đã vì sự sống của con mà chấp nhận tạo nên mọi tội lỗi. Chúng tôi nghĩ rằng, điều này dường như chưa thấy ở một tôn giáo nào đề cập đến, chưa có một nền đạo lý nào chú tâm đến. Tạo tội cho mình tức là tạo ác nghiệp cho mình, tức là phải chịu khổ vĩnh kiếp trầm luân mà vẫn vui vẻ thản nhiên chấp nhận, thậm chí còn cảm thấy được hạnh phúc khi tạo tội vì con. Tất cả cũng chỉ vì xuất phát từ tình yêu thương con vô bờ bến mà đấng sinh thành đã dành cho con cái.

Đây là vấn đề thực sự trọng yếu mà mỗi một người con Phật chúng ta không thể thờ ơ hay xem nhẹ. Vì điều này sẽ ảnh hưởng không chỉ đời này cho người mẹ mà còn cho đời đời kiếp kiếp về sau, vì thương con mà những quả báo khốn khổ này người mẹ phải gánh chịu toàn bộ. Có thể nói đây là sự hy sinh hết sức vĩ đại, mà mỗi một người con như chúng ta không thể nào đáp đền nổi nếu như chúng ta không có duyên với Phật pháp, nếu như chúng ta không vâng theo lời Phật dạy.

Trong Tương Ưng Bộ Kinh, đức Phật đã đưa ra một ẩn dụ so sánh rất ấn tượng khi nói về ân đức sinh thành và suối nguồn yêu thương của người mẹ đã dành cho con cái: “Sữa của mẹ mà chúng ta đã thọ nhận so với nước của bốn đại dương, bên nào nhiều hơn?”.

Trong Kinh Tăng Nhất A Hàm chính đức Từ Phụ nói về công ơn sâu dày của cha mẹ: 

“Này các tỳ kheo! Có hai người mà các thầy không thể nào đền ơn cho hết được, đó là cha và mẹ. Nếu có kẻ vai trái cõng cha, vai phải cõng mẹ, đi xa ngàn dặm, cung phụng đủ mọi thức ăn, đồ mặc, chăn nệm và thuốc thang, thậm chí cha mẹ có tiểu tiện, đại tiện trên vai đi nữa, cũng chưa trả được ân sâu cha mẹ. Các thầy phải biết, ân cha mẹ nặng lắm, bồng bế nuôi nấng, dưỡng dục đúng lúc, làm cho ta trưởng thành”.

 Đức Phật lại dạy rằng: “Các Thầy phải hiểu rằng, ân đức sinh thành của cha mẹ sâu nặng lắm, bồng ẵm dưỡng nuôi, tìm đủ mọi cách để ta khôn lớn trưởng thành… vì thế mà ơn này khó trả. Này các Thầy Tỳ kheo! Có hai việc có thể làm cho hạng người phàm phu được công đức lớn. Đó là phụng dưỡng cha và phụng dưỡng mẹ”.

Bậc làm cha làm mẹ nào cũng mong muốn con mình xinh đẹp, giỏi giang, thông minh sáng suốt, có trí tuệ, có ý chí, nghị lực… nhưng nếu có lỡ sinh ra một đứa con tật nguyền như đui, mù, câm, điếc hay hư đốn, bất hiếu, ngỗ nghịch… thì suối nguồn yêu thương của người mẹ, không do vậy mà suy giảm hay giận ghét ruồng bỏ con cái, mà càng quan tâm nhiều hơn, sự hy sinh càng tăng lên, trong đó có cả sự chịu đựng buồn tủi của một người mẹ kém phần may mắn. 

Xin kết về công ơn cha mẹ bằng những lời sau trong Kinh Tâm Địa Quán:

“Ơn cha lành như núi Thái, nghĩa mẹ hiền sâu hơn biển cả. Nếu ta ở trong đời một kiếp, nói công ơn cha mẹ không thể hết” .

“Cha mẹ tại tiền như Phật tại thế, gặp thời không có Phật, khéo thờ cha mẹ tức là thờ Phật vậy”.

Con cái có trách nhiệm báo hiếu cha mẹ
Con cái có trách nhiệm báo hiếu cha mẹ

Những lời Phật dạy về công ơn cha mẹ

Đức Phật đã đưa ra tiêu chuẩn đối với một người con được gọi là hiếu đạo thì phải hội đủ cả hai mặt sự và lý. Sự là hình thức báo đáp bên ngoài, là lo lắng, chăm nom phụng dưỡng cha mẹ khỏi mọi điều thiếu thốn về vật chất; luôn tôn trọng kính lễ cha mẹ và không được làm cho cha mẹ phiền lòng. Lý là chăm lo đời sống tâm linh cho cha mẹ. Hướng cha mẹ phát khởi thiện tâm, gieo tạo phước lành, tu theo chánh đạo; là làm sao cho cha mẹ hiểu rõ đường lành, tin sâu nhân quả, thoát ngoài vòng mê tín, ra khỏi luân hồi nghiệp báo, đạt được an lạc giải thoát trong hiện tại và tương lai.

Phật dạy:

“Cùng tột điều thiện không gì hơn hiếu

Cùng tột điều ác không gì hơn bất hiếu”.

                                 (Kinh Nhẫn Nhục)

Trong Kinh Thi Ca La Việt (Trường Bộ Kinh), đức Phật đã đề ra năm bổn phận mà người con phải thực hiện để báo hiếu cha mẹ như sau:

1- Cung kính vâng lời cha mẹ.

2- Phụng dưỡng cha mẹ khi già yếu.

3- Giữ gìn thanh danh và truyền thống gia đình.

4- Bảo quản tài sản do cha mẹ để lại.

5- Lo tang lễ chu đáo khi cha mẹ qua đời.

Như lời Phật dạy thì đây là năm bổn phận mà bất kỳ một người con nào cũng phải thực hiện mới mong báo đền công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ. Qua đó, chúng ta nhận thấy sự sâu sắc trong tinh thần hiếu đạo của đạo Phật đã đáp ứng được mong muốn thể hiện sự tri ân của những người con đối với cha mẹ của mình mà trước đó chưa có phương cách nào thể hiện được trọn vẹn.

Trong kinh “Tăng Nhất A Hàm”, đức Phật đã chỉ dạy chúng ta bốn cách báo ân cha mẹ như sau:

  1. Nếu cha mẹ chưa có niềm tin, phải khuyến khích cha mẹ phát tâm tin tưởng tam bảo.
  2. Nếu cha mẹ xan tham, phải khuyến khích cha mẹ phát tâm bố thí.
  3. Nếu cha mẹ theo điều ác, phải khuyến khích cha mẹ hướng về đường thiện.
  4. Nếu cha mẹ theo tà kiến, phải khuyến khích cha mẹ trở về với chánh kiến.

Làm được như vậy là trả công ơn cha mẹ đúng với chánh pháp, khiến cha mẹ không những được an vui trong hiện tại, mà còn gieo phước lành trong tương lai”.

Trong trường hợp chúng ta không đủ năng lực giúp cha mẹ mình phát bồ đề tâm, thì chúng ta nên nhờ đến những bậc tôn túc, trưởng lão thuyết pháp, giảng dạy cho cha mẹ hiểu rõ sự lợi ích của sự phát tâm bồ đề, thực hành các thiện pháp, vì đây là hành trình tiến hóa tâm linh rất quan trọng của một đời người.

Trong Kinh Đại Báo Phụ Mẫu Trọng Ân, đức Phật đã dạy những người con Phật có tấm lòng hiếu đạo thì nên thực hiện 6 bổn phận đối với cha mẹ như sau:

  1. Giữ gìn Tam quy, ngũ giới.
  2. Siêng năng học tập giáo lý và thọ trì đọc tụng kinh điển.
  3. Thường xuyên lễ Phật sám hối.
  4. Năng cúng dường Tam bảo.
  5. Bố thí và thực hiện các pháp lành, hồi hướng công đức cho cha mẹ.
  6. Mùa Vu lan, thành tâm cúng dường chư Tăng trong ngày Tự tứ.

Có thể nói, đây là những phương cách báo hiếu mang đậm dấu ấn giác ngộ chân lý của đạo Phật và cũng là những biểu hiện sự sâu sắc rốt ráo về việc lo lắng về đời sống tâm linh của cha mẹ, có nghĩa là báo hiếu cha mẹ trong muôn kiếp về sau chớ không giới hạn trong đời sống hiện tại.

Trong Kinh Hiếu Tử và Kinh Tăng Chi Bộ, đức Phật đã dạy: “Một người con muốn báo hiếu, muốn đền đáp ơn sâu của cha mẹ, điều duy nhất là hướng cha mẹ mình đừng gieo tạo nghiệp ác”. Do đó, đối với những Phật tử tại gia, đến mùa báo hiếu Vu lan, chúng ta thường noi gương tấm lòng hiếu đạo của Tôn giả Mục Kiền Liên báo đáp công ơn cao dày của cha mẹ đã qua đời cũng như còn tại thế. 

Trong cuộc sống chúng ta, mỗi người mỗi hoàn cảnh, nhưng tất cả chúng ta đều gặp nhau ở điểm chung là cùng được tắm gội trong tình yêu thương bao la của đấng sinh thành và chúng ta cũng đều mang nặng tấm lòng hiếu đạo như nhau. Do vậy, Phật tử chúng ta cần phải dụng tâm nhiều hơn nữa trong việc tu học, thực hành các thiện pháp và hồi hướng công đức về đấng sinh thành.

Tóm lại, có hai phương cách báo hiếu, một là theo truyền thống hiếu đạo trong đời sống dân gian và hai là báo hiếu theo truyền thống Phật giáo mà cụ thể là thực hiện bổn phận và trách nhiệm làm con theo như lời Phật dạy. Trong cách báo hiếu đời thường, thì bổn phận người làm con phải cung phụng cho cha mẹ những nhu cầu vật chất cần thiết trong lúc sinh tiền và lo hậu sự chu đáo khi cha mẹ qua đời. Tuy nhiên, phương cách báo hiếu trong đời sống thế gian cũng không thể nào ưu việt như phương cách báo hiếu đúng với chân lý mà Phật đã dạy.

Như bài viết Lời Phật dạy về công ơn cha mẹ, chúng ta đã thấy đức Phật nói thật cụ thể, rõ ràng về ơn cha nghĩa mẹ và những phương cách báo hiếu thông thường mà ai cũng có thể làm được. Rất mong rằng tất cả chúng ta đều ghi lòng tạc dạ, luôn ghi nhớ đến ân nghĩa sinh thành sâu dày, thâm trọng của cha mẹ để tìm cách đáp đền.

Xem thêm:

Lời phật dạy về tình yêu đôi lứa, tình cảm và thâm sâu

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *