Hãy tự thắp đuốc lên mà đi. Chỉ có mình mới cứu được mình

Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi
Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi

Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi hay còn hiểu là “Hãy tự làm hòn đảo cho chính mình” là di ngôn của Đức Phật, khi Ngài sắp nhập Đại Niết-bàn tại rừng Câu-thi-na.

Khi còn tại thế, Đức Phật đã dạy cho đệ tử rất nhiều bài học. Và khi đến giây phút sắp tịch diệt, Ngài đã để lại nhiều lời chỉ bảo vô giá, trong đó có câu “Hãy tự thắp đuốc lên mà đi”. Đây vừa là lời động viên và cũng vừa là lời nhắc nhở của Đức Phật dành cho các hàng đệ tử: Nên nương tựa vào chính mình và đi trên đôi chân của chính mình. Wikichiase sẽ giúp bạn hiểu rõ vấn đề này theo quan điểm của Phật giáo.

Nguồn gốc và nguyên văn của câu nói: Hãy tự thắp đuốc lên mà đi

Một lần, khi đức Phật nhuốm bệnh ở Beluvà, trước sự lo âu buồn khổ của tôn giả Ananda, và một lần khác, trước tin tôn giả Sàriputta (Xá lợi Phất) đã mệnh chung và trước sự lo âu của tôn giả Ananda (A Nan), đức Phật đã tuyên bố Lời dạy này:

Vậy nên này Ananda, hãy tự mình là ngọn đèn cho chính mình (atta-dipà viharatha), hãy tự mình y tựa chính mình (attàsaranà) chớ y tựa một cái gì khác. Dùng chánh pháp làm ngọn đèn, dùng chánh pháp làm chỗ nương tựa, chớ nương tựa một cái gì khác …

Này Ananda, ở đời, vị Tỷ kheo trú quán trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Trú quán thọ trên các cảm thọ … trú quán tâm trên các tâm, trú quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời.

Như vậy này Ananda, Tỷ kheo tự mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình y tựa chính mình, không y tựa một cái gì khác, dùng chánh pháp làm ngọn đèn, dùng chánh pháp làm chỗ nương tựa, không nương tựa một cái gì khác.

Này Ananda, những ai, hiện nay hay sau khi Ta diệt độ, tự mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình y tựa chính mình, không y tựa một cái gì khác, dùng chánh pháp làm ngọn đèn, dùng chánh pháp làm chỗ nương tựa, không nương tựa một pháp gì khác, những vị ấy, này Ananda, là những vị tối thượng trong hàng Tỷ kheo của Ta, nếu những vị ấy tha thiết học hỏi

Ở đây vì chữ Dipa vừa có nghĩa là ngọn đèn, vừa có nghĩa là hòn đảo nên có thể dịch: Tự mình thắp đuốc lên mà đi hay “Hãy tự mình là ngọn đèn cho chính mình”.

Hãy tự là ngọn đèn của chính mình
Hãy tự là ngọn đèn của chính mình

Ý nghĩa của câu di ngôn: Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi

Câu di ngôn nói đến 2 vấn đề lớn:

TỰ MÌNH

Tự mình chính là tự bản thân chứ không do người khác. Với chủ trưởng Nhân bản, lấy con người làm gốc, làm trung tâm để phục vụ, thăng hoa, hướng thượng và tiến đến chân thiện mỹ. Đức Phật quan niệm: con người và tất cả chúng sanh đều có chung một bản thể bình đẳng thanh tịnh, có đủ khả năng chứng đạo thành Phật – Phật là danh hiệu chung cho tất cả chúng sanh có công phu tu hành và giải thoát giác ngộ, chứng quả Niết bàn. Tuy nhiên, con người phải tự lực tự cường và tự đi bằng đôi chân của chính mình để đạt đến, chứ không ai đi thế và cũng không do ai ban rải hạnh phúc tối thượng đó. Như Đức Phật đã minh thị: “Các ngươi hãy tự nỗ lực để tiến đến giải thoát giác ngộ. Đức Như Lai chỉ là người dẫn đường” (Đại cương Kinh Trường A Hàm, dịch giả Hòa thượng Thích Thiện Nhơn, xb 1993, tr.94).

Việc nương tựa hay bám víu vào ai để cầu mong sự giải thoát là không thể. Một bậc chân tu hay những bậc Thánh chỉ có thể chỉ dẫn con đường đi cho chúng ta, còn đi đến đích hay không, có tìm thấy sự giải thoát hay không là ở chính sự nỗ lực của chúng ta. Bởi mỗi người có mỗi nghiệp riêng và muốn học đạo, cầu đạo giải nghiệp cho bản thân thì chính mình phải có chánh tín vào Pháp của Phật và niềm tin tịnh tín: tin cố định không gì thay đổi, không suy chuyển.

Thật vậy, Đức Phật chỉ là vị Đạo sư – Vị Đạo sư khả kính, khả ái của chúng ta – Ngài rất yêu quý chúng ta và mong muốn tất cả chúng ta chứng ngộ như Ngài, nên Ngài không ngần ngại nói lên sự thật: “Ta cũng đã tìm khắp mọi nơi, để tìm người y cứ, nhưng không ai đáng để ta y cứ. Do đó, ta phải tự y cứ chính ta và nỗ lực tu tập giải thoát, chứng quả Niết Bàn, thành tựu Vô sư trí, Tự nhiên trí.

Tại sao Đức Phật đặt vấn đề “tự mình” mà không phải là “tha nhân” để giành lấy vai trò “kể cả”, để nhân danh Đấng Cứu thế hay Thiên sứ đầy đủ quyền năng tối thượng, tạo cho mình muôn vòng hào quang rực rỡ như các vị giáo chủ khác?

Điều này, chúng ta có thể giải thích qua những lý do sau đây:

  1. Vì tôn trọng chân lý, đã là chân lý thì bao giờ và ở đâu nó vẫn là chân lý; là sự thật khách quan và vĩnh cửu. Thực tế đã cho chúng ta thấy: muốn no thì phải tự ăn, muốn khỏe thì phải tự ngủ, chứ không có việc người này ăn mà kẻ khác no, người này ngủ mà kẻ kia khỏe.
  2. Vì tinh thần bình đẳng, chúng sanh tuy khác nhau về hình hài thể xác, nhưng bản thể vẫn đồng nhất bất biến, và tất cả chúng sanh đều có khả năng giải thoát giác ngộ như nhau; ở thánh không thêm, ở phàm không bớt. Dù là trí thức hay bình dân nếu có tu là có chứng, tùy sự dụng công, chứ không tùy thuộc giai cấp. 
  3. Vì tâm từ bi vô lượng. Đức Phật quán thấy tất cả chúng sanh đều là quyến thuộc trong vô lượng kiếp đang đắm chìm trong vòng luân hồi đau khổ, cần phải tế độ.

Qua phần giải thích trên, chúng ta đã rõ ý nghĩa, và lý do tại sao Đức Phật đề cập “tự mình” mà không nói đến “tha nhân” rồi. Kế tiếp chúng ta sẽ tìm hiểu vấn đề: “Thắp đuốc lên mà đi”.

THẮP ĐUỐC LÊN MÀ ĐI

THẮP theo nghĩa đen là mồi, đốt,… thuộc về hành động. Ý nói về sự nỗ lực tu tập.

ĐUỐC là vật thể thắp sáng, tiêu biểu cho Chánh pháp. Chánh pháp được đề cập ở kinh này là tứ niệm xứ.

ĐI có nghĩa là tiến bước. Nó bao hàm ý nghĩa đang tiến đến mục tiêu đã định. Mục tiêu ở đây chính là Tứ quả Thanh văn; là Vô thượng Bồ đề vậy.

Tự mình thắp đuốc lên mà đi tức là tự mình nỗ lực hành trì Chánh pháp nói chung. Song, theo kinh Du hành và kinh Chuyển luân Thánh vương, Chánh pháp được Đức Phật đề cập là tứ niệm xứ.

 Tại sao Đức Phật không nói đến pháp khác?

Pháp của Phật dẫn đầu các ý thức hệ, làm thay đổi và khai sáng tâm thức, làm cho trí tuệ được thanh thản, bình an và thông minh.

Chỉ có Pháp của Phật mới là ngọn đuốc sáng xua tan màn đêm tâm tối của sự vô minh trong mỗi con người, để họ có được đôi mắt sáng và ý chí vững vàng mà thẳng bước đến con đường giải thoát.

 Nếu ai đó cho rằng đạo Phật là đạo mê tín, thần quyền, khiến con người trở nên yếu đuối khi chỉ biết van vái, cầu xin để được ban ơn thì đó là một sai lầm. Bởi nếu như Đức Phật lập ra một đạo Phật như thế và dạy con người những điều trên thì sẽ không để lại lời nhắn nhủ: Hãy tự thắp đuốc lên mà đi.

Vì thế, có hay chăng một đạo Phật mê tín là do cách nghĩ sai lệch của chính bản thân họ khi đã đặt Đức Phật là một vị thần thánh có quyền ban phước giáng họa cho con người. Mà sự thật Đức Phật chỉ là một vị đạo sư toàn giác, thấy được những quy luật của vũ trụ, những nỗi khổ niềm đau của nhân loại và chỉ dẫn con đường giải thoát.

Nếu dành thời gian suy ngẫm, chúng ta thấy rằng nếu Đức Phật và các vị Bồ tát có khả năng ban phước cho con người thì Ngài đã làm từ lâu khi còn tại thế và nhân loại không phải chịu những sự đau khổ về thiên tai hay những phiền não trong đời sống.

Chính Ngài cũng đã thắp đuốc lên mà đi; mẹ kế của Ngài là bà Ma ha ba xà ba đề cũng phải đi chân trần rướm máu hàng trăm dặm để tìm cầu sự giải thoát; vợ Ngài là Da du đà la và con Ngài là La hầu la cũng phải bỏ hết những vinh hoa phú quý, địa vị cao quý của mình để đi trên con đường giác ngộ.

Hiểu được điều này chúng ta nên xóa đi những tư tưởng sai lầm khiến cho đạo Phật dần trở nên phản khoa học như nhiều người đã từng nghĩ. Việc mê tín sẽ làm hại chính chúng ta khi những kẻ ngoại đạo dễ dàng truyền bá những tư tưởng xấu, không tu học mà vẫn được hạnh phúc. Ở đời, không có miếng phô mai nào miễn phí. Miếng phô mai chỉ miễn phí khi nó nằm trong bẫy chuột!

Trong thực tế, sự thành công của một ai đó không bao giờ thiếu đi bóng dáng của sự thất bại. Sự thành công chỉ có khi bạn biết đứng dậy và đi tiếp chứ không phải chờ người khác đến đỡ và dẫn bạn đi hết quãng đường còn lại. Vì ai cũng bận thực hiện ước mơ của họ và gánh trên vai những trách nhiệm trong đời sống.

Sự giác ngộ của Đức Phật phải đánh đổi mọi thứ và Ngài phải đi từng bước chân vào rừng sâu để học đạo và cuối cùng phải tự chính mình ngồi thiền định suốt 49 ngày đêm mới ngộ ra chân lý của vạn vật.

Những nhà bác học lừng danh như Einstein, Thomas Edison hay các doanh nhân nổi tiếng Steve Job, Bill Gates…đường đến sự thành công của họ, dù đi rất nhiều cách nhưng điểm chung là họ đi lên bằng chính mình, những yếu tố xung quanh chỉ là sự hỗ trợ mà thôi.

Cho nên mọi cơ hội thành công chúng ta luôn có, chỉ là chúng ta có tự bước đến để mở cánh cửa đó ra hay không? Có câu: Cứ đi sẽ đến, cứ gõ thì cửa sẽ mở. Nếu không tự mình phấn đấu thì không bao giờ bạn có được một sự thành công nhất định trong cuộc sống lẫn con đường tu học. Đừng bao giờ chờ đợi sự may mắn hay giúp đỡ của người khác vì nó chỉ làm tốn thêm thời gian của bạn mà thôi.

Qua những điều đức Phật dạy, người có trí tự mình thấy, biết, trải nghiệm những bài học của đời sống và sẽ nhận ra rằng toàn bộ chân lý đã viên mãn nơi mình. Tuy nhiên, chỉ nhận ra thôi chưa đủ, ta phải tự mình thực hành trong đời sống nơi mọi khổ đau là mảnh đất màu mỡ ươm mầm cho những hạt giống của sự giác ngộ giải thoát. 

Lời dạy Hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi của Đức Phật luôn mãi là chân lý. Đó không phải vì cá nhân ai đó quá tôn sùng Ngài mà phát ngôn như thế, mà chính thời gian, không gian, những nhà khoa học đã và đang nghiên cứu và khâm phục từng lời dạy ấy. Con đường đã được đức Phật chỉ bày cũng chỉ là sự khai thị và là lý thuyết, ta tự mình phải bước những bước đi bằng chính đôi chân của mình để có thể thực sự nếm được vị giải thoát ngay trong đời sống này. Hãy trải nghiệm từng phút giây và để Bản Tâm nơi ta “hòa nhịp” với những “vũ điệu” của vạn pháp, những vũ điệu mà mọi lý thuyết, ngữ ngôn… trở nên bất lực, có chăng Bản Tâm thanh tịnh mới chạm tới sự tương giao trong một thể tánh đồng nhất.

Xem thêm:

Người chết có nhớ người sống không?

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *